Arrasate Zientzia Elkartea

Argazkia: Indalecio Ojanguren (Gomestio 1943an)

Ez dugu errepikatuko 2020ko uda hartan baserria eraitsi zenean idatzitako dena, baina Arkeolanek egindako azterketa Dendrokronologikoan argi geratu zen, XV. mendearen erdialdeko eraikin baten aurrean ginela. Horregatik erabaki zen baserriaren eraiste selektibo bat egitea, egurrezko eta jatorrizko egitura agerian utzi arte.

Euskal arkitektura zibilaren benetako harribitxi bat genuen aurrean.

Egiturak dolare handi bat ere bazuen goialdean, sagarra zukutzeko. Beheko partean, zukua biltzen zen eta biltegiratzen zen fermentatu zedin. Eraikina sagardoa ekoizteko makina bat zen, baita aleak biltegiratzeko ere, eta jatorrizko egitura nagusi ia osoa kontserbatzen zen, aritez egina.

Egindako eraiste selektibo mota, Gipuzkoako Probintzia-Alduniaren eta jabetzaren arabera egina, zerbait berritzailea izan zen. Lortu egin zen jatorrizko eta egurrezko egitura begi bistan uztea, pieza guztiak erregistratu ziren, egitura eskaneatu zen, piezak banan-banan desmuntatu ziren, eta garraiatu ziren Aldundiak Agorregin (Aia) daukan gordailura, horiek aztertzen jarraitzeko eta hondatu ez zitezen. Lan honen bukaeran, piezak Arrasatera itzultzekoak ziren gure herriaren ondasun baitira.

Honek guztiak kostu garrantzitsu bat izan du, bai arka publikoentzat baita jabegoarentzat ere. Eraistearen zuzeneko kostuak, 90.000 euro baino gehiagokoak izan ziren. Ebaluatzeke egongo lirateke Agorregin egin diren lanen, lekualdatzeen eta abarren kostuak.Gomestioren inguruan tokiko kroniketan idatzi zena, azterketak eta egindako lanak, ondorengo esteketan atxikitzen dira:

Goiena:

https://goiena.eus/arrasate/1593169348406-gomestio-xv-mendean-sagardoa-egiten-zuen-harribitxi-ezkutua

Noticias de Gipuzkoa:

https://www.noticiasdegipuzkoa.eus/gipuzkoa/2020/07/26/gomestio-rezuma-historia-3758777.html

Mondraberri:

https://mondraberri.eus/gomestio-erdi-aroko-baserri-sagardogilea-zela-deskubritu-dute/

Diario Vasco:

https://www.diariovasco.com/alto-deba/arrasate/desnudan-gomestio-siglo-20200628000800-ntvo.html

Ondo, 2020ak emandakoen gainbegiratua egin ondoren, etor gaitezen orain gertatzen ari denera. Ez da soilik kritika bat, batez ere hausnartzeko dei bat egin asmo da.

Zein da egungo egoera?Egungo egoera da, Gomestioren egitura hilabeteak abandonatuta daramatzala Atxabalpen. Garaian helmuga bat emateko ideia egon zen, eta ideia azaldu zen Arrasateko jendeak osotu ahal zezan, baina badirudi orain hori ahaztuta dagoela. Egon legoke herriaren erdialdean leku bat dedikatzea.

XV. mendeko zurak, udazkenaren parte bat eta negu osoa aterpe barik egon dira, hotzari, euriari eta elurrari kaltebera. Udaberria aurrera egiten dabil eta uda iristear da eta han jarraitzen dute.

Egindako lan guztia eta gastaturiko dirua, ez dute askorako balioko. Pena bat da, baina baliteke galdu dezakegun beste ondare baten aurrean egon gaitezke. Ulertzen dut Arrasatek eta bere jendeak, behar asko dituztela, eta badirela uko ezin diren lehentasunak (Gizarte-Ongizatea, Kultura, Berdintasuna, Obrak eta zerbitzuak, Euskara, Garbitasuna…), oso beharrezkoa da ere horrelako gauza txikietarako aurrekontu bat. Hauek ez dira ezer esaten ez duten 4 egur, ez dira horrelakoak.Honaino, 2026ko maiatzean egin zen lehen idatzia.

Ondorengo egoerak ez du hobera egiten. 2026ko urrian, AZEn (Arrasate Zientzia Elkartea), egiturari buruzko kezkaz beste artikulu bat idatzi dugu. Eta artikulu honetan, honako hau diogu:

Gomestio baserria, amaitu gabeko historia bat (II).

Aurreko maiatzaren 24an txosten labur bat argitaratu genuen, balioan jarriz Gomestioko Baserriaren egurrezko egituraren abandonua bezala ulertzen genuena. Uste genuen ondarea galtzear zegoela, eta benetan penagarria zela uste genuen.

Aurrekariak soberan ezagunak dira. Laburbilduz: 2025eko abenduaren hasieratik, egitura zoruan egon zen, elurraren, euriaren, hotzaren eta abarren menpe, inolako babesik gabe. Ikus horren inguruan tokiko prentsaren argitalpenak.Honelako ezaugarriak dituen egurrean (hagak, armazoiak, eta abar) etsaia askotan ez da behin bustitzea, bat-bateko hezetasun aldaketak baizik. XVgarren mendeko egiturak 500 urte biziraun ditu, suposatzen dugu, egon delako eraikin baten barrualdeko ingurune-oreka erlatiboki egonkor batean; bertatik ateratzean logikoki baldintzak seguruenik erabat aldatu dira.

Uda osoan zehar, zenbait beroaldi igaro ditugu. Euskalmeten arabera ekainaren 21etik 27ra Euskadik bizi izan zuen ekainean inoiz erregistraturiko beroaldirik luzeena. 40 gradu itzaletan zenbait egun jarraian. Ondoren uztaila eta abuztua, beste beroaldi batzuk izan ditugu, ez hain muturrekoak baina antzekoak.

Baliteke Gomestioren egiturak igaro duen sekuentzia benetan hauskorra izatea. Eta honek, ez du azterketa tekniko bat izan, izan ere, ez daukagu neurketa eta kontrol daturik, eta ez gara zuraren kontserbazioan adituak. Baina begi-bistakoa da litekeena dela egurrak nahiko sufritzea.

Uztaileko egoera argazkian dago ikusgai (badirudi plastikoaren azpian umeltasuna zegoela).Zenbait egun itzalean 40 gradu baino gehiago eginda, egiturak gainean plastikozko azal beltz bat edukita, eta eguzkitan ordueta zehar egonda, galderak ondokoak izan daitezke:

Udazkena iritsi da, eta beroaz gainera, bi ekaitz bota ditu (txingorra barne).

Egituraren egoera, orain urrian, hauxe da:

Arrasate Zientzia Elkarteak argi utzi zuen jada bere jarrera 2023ko urriaren 12an Udalatxeko gurutzearekin gertatutakoarekin.

Esteka honetan kontsulta dezakezue: 

https://arrasateze.blogspot.com/2024/10/udalatxeko-gurutzeak-jasandako.html

Gaur, Udalatxzale batek egindako argazki sorta txiki bat erakutsi nahi dugu, disfrutatzeko argazkiak eta berriro ikusi ahal izango ez direnak.

Joan den abenduaren 5ean, Donostian, hitzaldi bat izan genuen , izenburu honekin:

 "Donostiako hiriaren entrega frantsesei. Michelena alkatea: Traidorea ala abertzalea?" 

Hitzaldia Justo Martin arrasatearrak eman zuen,  eta Donostiako Loiola Guneko Areto Nagusian egin zen. Bertan izan zen RSVAPeko lehendakariordea Gipuzkoako Batzordean. Asuncion Urzainki eta Maria Rosa Ayerbe eta aipatu elkartearen ordezkaritza garrantzitsu bat.

Hitzaldi hau gertaera zehatz bati buruzkoa da, 1793 eta 1795 bitartean frantziarren eta espainiarren arteko "Konbentzio Gerran" Donostian gertatutakoa.

Arrasatear historialariaren doktore-tesiak ondoko izenburua dauka: ‘La Guerra de la Convención en Guipúzcoa (1793-1795): funcionamiento institucional y particularismo foral en el contexto de un conflicto internacional’.

Justo Martinek, Francisco Martinez Marina Ikerketa Sari Nazionala (2022) jaso zuen 2022an, bere doktore-tesiagatik: "Konbentzioaren Gerra Gipuzkoan (1793-1795): funtzionamendu instituzionala eta foru partikularismoa nazioarteko gatazka baten testuinguruan".

2022ko azaroan, Justo Martinek AZEk antolatzen duen hitzaldi zikloan parte hartu zuen (Iragana astintzen-Desempolvando el pasado).

Justo Martini buruzko datu eta albiste gehiago:

Diario Vasco, Mondraberri, Noticias de Guipuzcoa.

-----------------------------------------

Arrasate Zientzia Elkarteak ‘Iragana astintzen’ hitzaldi zikloaren XII. edizioa aurkeztu du gaur goizean. Azaroan zehar lau hitzaldi eskainiko dituzte, bi euskaraz eta bi gaztelaniaz, azaroaren 6, 13, 19 eta 27ean arratsaldeko 19:00etan Kulturateko areto nagusian. 

Hitzaldiei dagokienez, hiru emakumeen ingurukoak izango dira eta burdinaren inguruan bat egingo da. Hirugarren hitzaldia ostegunean izango da eta besteak ostiralean. Hauek dira hitzaldiak eta hizlariak:

Maria Rosa Ayerbe Iribar: ‘La mujer y su derecho al caserío en la historia guipuzcoana. Siglos (XVI-XIX)’. Azaroaren 6an izango da hitzaldia. (Gaztelaniaz)

Hernanin jaioa da Maria Rosa Ayerbe. Historian doktoretza egin zuen Bartzelonako unibertsitatean eta UPV/EHUn irakasle titularra izan zen Zuzenbidearen eta Erakundeen Historian. Hainbat liburu idatzi ditu da eta gipuzkoako herrien historia ondo baino hobeto ezagutzen du. Gure bailarara etorrita, ‘Leintz Bailara bere historiaren lehen urratsetan’ edo ‘Historia del Condado de Oñate y Señorío de los Guevara’ liburuak idatzi ditu.

Janire Castrillo Casado: ‘Erdi Aroko euskal lurretako emakumeak: Historia ikasteko/kontatzeko ikuspegi anitzak’. Azaroaren 13an izango da hitzaldia. (Euskaraz)

Historian lizentziatua, UPV/EHUn dokoretza egin zuen eta orain bertako irakasle eta ikerlaria da. ‘Sociedad, poder y cultura (siglos XIV-XVIII)’ ikerlari taldearen partaide da. Erdi aroa eta emakumeak ikertzen aritu da, ‘Las mujeres y la sociedad política en el País Vasco durante la Baja Edad Media’ edo ‘Participación de las mujeres en la economía urbana del País Vasco durante la Baja Edad Media’ daude bere lanen artean.

Nere Jone Intxaustegi Jauregi: ‘Compuesta y sin novio. Mujer y ruptura de promesas de matrimonio en Mondragón. Siglos (XVII-XIX)’. Azaroaren 19an izango da hitzaldia. (Gaztelaniaz).

UPV/EHUn historia doktoretza eta UPNA/NAUPen zuzenbide doktoretza egindakoa, gaur egun, Deuston ari da irakasle lanetan. XV-XIX. mendeetako euskal historia sozial eta instituzionalalari buruz ikertu du: emakumea, dohainak, dibortzioak, sexualitatea, mojak, notarioak eta juduak.

Imanol Vitores Casado: ‘Olagizonak, merkatariak eta gobernariak siderurgia-sektorearen antolaketan Erdi Aroan. Mendeak (XIII-XVI) Arrasateko adibidea’. Azaroaren 27an izango da hitzaldia. (Euskaraz)

Doktoretza egin zuen UPV/EHUn eta irakasle lanetan ere aritu izan da bertan. Hainbat gai ikertu ditu, hala nola, ogasuna eta fiskalitatea, Bizkaiko Jaurerria, boterea gizartea eta hiri-ekonomia edo industria gerra eta itsas armada.

---------------------------------------------------------

Arrasate Zientzia Elkartea (AZE) ha presentado esta mañana la XII edición del ciclo de conferencias ‘Desempolvando el pasado’. Durante el mes de noviembre se impartirán cuatro conferencias, dos en euskera y dos en castellano, los días 6, 13, 19 y 27 de noviembre a las 19:00 en el salón de actos de Kulturate.

En cuanto a las charlas,tres tres tendrán como eje central a las  mujeres y se la cuarta será un encuentro en torno al hierro. Las conferencias y ponentes pueden verse en el cartel de cabecera.

Sus Curriculums aqui: 

Maria Rosa Ayerbe Iribar 

Janire Castrillo Casado 

Nere Jone Instxaustegi Jauregi

 Imanol Vitores Casado

1910ko irailaren 17an ezkondu ziren Uribarriko elizan Restituto Madariaga Juldain, 21 urteko kaletarra, eta Juana Markaide Eguren, 23koa, Uribarriko Olaran baserrikoa.

Pagatutakoak izan ziren:

Jasotakoaren arabera, orduko eta gaurko ezkontza bazkariak oso bestelakoak ziren. Hasteko, pistola zopa dastatuko zuten, garbantzuak, babak, urdaia, txorizoa, okela, oiloa eta legatza. Ez zen falta izan ogirik, ezta edateko ardorik ere. Postretzat, mahatsa eta hurrengo, kafea, pattarra, anisa eta zigarro purua. Gainera, idatzitakoari jaramon egiten badiogu, badirudi ez zutela pastelik jan, ez baita horrelako gasturik adierazten. Normala ez agertzea! Izan ere, senar berria herriko konfitero baten semea zen, Frantzisko Madariagarena hain zuzen, Erdiko Kalean bere obradorea eta denda zuena, parrokiaren ondoan.

Dokumentua aparta da, orduko informazio ugari ematen duelako, jateko ohiturak direla, jakien prezioak direla, batzuen eta besteen arteko desberdintasunak gaur egungoekin alderatuz, edo lanagatik ordaintzen zena.

Testuaren egilea: Anabel Ugalde (Maistra, Historian lizentziatua eta Artearen Historian doktorea). Arrasate Zientzia Elkarteko kidea.

------------------------------------------------------------------------

Muy a menudo desconocemos cómo transcurría la vida cotidiana de la gente y, más concretamente, cómo celebraban algunos eventos significativos. Hoy os traemos la relación de lo que comieron en un banquete nupcial, porque, afortunadamente, la familia ha guardado el recibo de lo que gastaron en la celebración que siguió a la boda.El 17 de septiembre de 1910 se casaron en la parroquia de Uribarri Restituto Madariaga Juldain, de 21 años, residente en el centro, y Juana Marcaide Eguren, de 23, del caserío Olaran de Uribarri

No sabemos cuántos asistieron al banquete ni ninguna otra cuestión. Sólo que a Dámaso Arriola se le pagaron la víspera los alimentos que iba a cocinar y presentar en el ágape. Costó en total 77,70 pesetas.

Consumieron: 

De los pagos se deduce que los comidas nupciales de hoy y de entonces eran muy diferentes. Comenzarían degustando sopa de pistola, garbanzos, alubias, tocino, chorizo, carne, gallina y merluza. No faltó el pan ni vino para beber. De postre, uva y después, café, aguardiente, anís y cigarros puros. Además, si atendemos a lo escrito, parece que no comieron pasteles, porque no se consignan gastos de este tipo. ¡Normal que no aparezcan! De hecho, el novio era hijo de un confitero de Mondragón, de Francisco de Madariaga, que tenía su obrador y tienda en Erdiko Kale, al lado de la parroquia.

El documento es excepcional, porque ofrece mucha información de la época, ya sean las costumbres culinarias, los precios de los alimentos, las diferencias de unos y otros comparándolos con los de la actualidad, o lo que se pagaba por el trabajo.